Alimenty na dziecko — od czego zależy kwota i jak ją zmienić

Najczęstsze pytanie w sprawach alimentacyjnych brzmi: „ile powinienem dostać”. Nie ma na nie odpowiedzi w postaci kwoty, bo prawo nie posługuje się tabelą — posługuje się dwoma kryteriami.

Dwa kryteria: potrzeby i możliwości

Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obie strony tego równania trzeba wykazać.

Istotne jest, że sąd bada możliwości zarobkowe, a nie tylko faktyczne zarobki. Osoba, która celowo rzuca pracę albo przechodzi na minimalne wynagrodzenie „na potrzeby sprawy”, nie obniża w ten sposób alimentów — sąd ocenia, ile ta osoba mogłaby zarabiać przy swoich kwalifikacjach i stanie zdrowia.

Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie i wychowanie (art. 135 § 2 k.r.o.). Rodzic, przy którym dziecko mieszka i który zajmuje się nim codziennie, częściowo realizuje swój obowiązek właśnie w ten sposób.

Co liczy się jako usprawiedliwione potrzeby

W praktyce sądy patrzą na wydatki, które da się udokumentować i uzasadnić wiekiem oraz sytuacją dziecka:

• udział w kosztach mieszkania (czynsz, media — w części przypadającej na dziecko),
• wyżywienie, odzież, środki higieny,
• leczenie, rehabilitacja, ortodoncja, okulary,
• przedszkole, szkoła, podręczniki, wycieczki, dojazdy,
• zajęcia dodatkowe i sport, jeśli mieszczą się w realiach rodziny,
• wypoczynek.

Obowiązuje przy tym zasada, że dziecko ma prawo do równej stopy życiowej z rodzicami. Jeśli rodzic żyje zamożnie, potrzeby dziecka nie ograniczają się do minimum egzystencji.

Dokumentacja wygrywa te sprawy. Zestawienie miesięcznych wydatków z paragonami, fakturami i wyciągami jest warte więcej niż najlepiej napisane uzasadnienie.

Zmiana wysokości alimentów

Alimenty nie są ustalone raz na zawsze. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego (art. 138 k.r.o.). „Zmiana stosunków” to na przykład:

• dziecko poszło do szkoły, zaczęło leczenie, wzrosły jego koszty utrzymania,
• zobowiązany awansował albo — odwrotnie — stracił zdolność do pracy,
• pojawiły się nowe okoliczności po stronie któregokolwiek z rodziców.

Pozew o podwyższenie składa się do sądu rejonowego. Sprawy o alimenty są dla osoby uprawnionej wolne od opłaty sądowej.

Zabezpieczenie na czas procesu

Sprawa alimentacyjna trwa, a dziecko je codziennie. Dlatego równolegle z pozwem warto złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia — sąd może ustalić kwotę płatną już na czas trwania postępowania. Postanowienie o zabezpieczeniu jest natychmiast wykonalne.

Kiedy alimenty nie są płacone

Do dyspozycji jest komornik, a przy bezskutecznej egzekucji — Fundusz Alimentacyjny (przy spełnieniu kryterium dochodowego). Uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, gdy naraża uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jest przestępstwem z art. 209 Kodeksu karnego.

Do kiedy trwa obowiązek

Nie do osiemnastych urodzin — to jeden z najtrwalszych mitów. Obowiązek trwa tak długo, jak dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Studiujące dziecko, które uczy się rzetelnie, zwykle nadal ma do alimentów prawo. Rodzic może natomiast uchylić się od świadczeń, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla niego uszczerbkiem lub jeżeli dziecko, mimo możliwości, nie stara się usamodzielnić.

Ten tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wysokość alimentów w konkretnej sprawie zależy od okoliczności, które trzeba ocenić i udowodnić. Skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.