Jazda po alkoholu — wykroczenie czy przestępstwo i co grozi

Polskie prawo rozdziela jazdę po alkoholu na dwa reżimy. Różnica jednej dziesiątej promila decyduje o tym, czy sprawa skończy się w sądzie jako wykroczenie, czy jako przestępstwo z wpisem do rejestru karnego.

Dwa progi

Stan po użyciu alkoholu to zawartość alkoholu w organizmie od 0,2 do 0,5 promila we krwi (albo od 0,1 do 0,25 mg/dm³ w wydychanym powietrzu). Prowadzenie pojazdu mechanicznego w tym stanie jest wykroczeniem z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Stan nietrzeźwości zaczyna się powyżej 0,5 promila we krwi (albo powyżej 0,25 mg/dm³ w wydychanym powietrzu) — definiuje go art. 115 § 16 Kodeksu karnego. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w tym stanie jest przestępstwem z art. 178a § 1 k.k., zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3.

Konsekwencje

Przy wykroczeniu: kara aresztu albo grzywny, a sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów. Sprawa toczy się w trybie wykroczeniowym i nie prowadzi do wpisu w Krajowym Rejestrze Karnym.

Przy przestępstwie z art. 178a § 1 k.k.:

• kara pozbawienia wolności do 3 lat (w praktyce często grzywna albo kara ograniczenia wolności przy pierwszym czynie),
• obligatoryjny zakaz prowadzenia pojazdów — co do zasady na okres nie krótszy niż 3 lata,
• obligatoryjne świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, nie niższe niż 5 000 zł przy pierwszym takim czynie,
• wpis do Krajowego Rejestru Karnego.

Recydywa zaostrza wszystko: przy ponownym prowadzeniu w stanie nietrzeźwości po wcześniejszym prawomocnym skazaniu za taki czyn sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów dożywotnio, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami, a świadczenie pieniężne wynosi nie mniej niż 10 000 zł.

Od 2023 roku sąd w określonych przypadkach orzeka też przepadek pojazdu albo jego równowartości.

Jeśli sprawca jest nietrzeźwy i spowoduje wypadek, odpowiada dodatkowo z przepisów o wypadku komunikacyjnym, a nietrzeźwość jest okolicznością istotnie zaostrzającą.

Zatrzymanie prawa jazdy

Policja zatrzymuje dokument za pokwitowaniem. Następnie decyzję o zatrzymaniu wydaje starosta, a bieg zakazu liczy się od uprawomocnienia się orzeczenia sądu.

Do stanu nietrzeźwości bywa doliczany czas: warto ustalić dokładne godziny badań i to, czy wykonano więcej niż jedno. Krzywa alkoholowa — czy stężenie rosło, czy malało — może mieć znaczenie przy wartościach granicznych, podobnie jak informacja, czy urządzenie miało aktualne świadectwo wzorcowania i czy zachowano wymagany odstęp między pomiarami.

Co można zrobić

• Zażądać badania krwi, jeśli wynik z alkomatu jest bliski progu. Badanie krwi jest dowodem dokładniejszym.
• Nie przyznawać się „dla uproszczenia” i nie wnosić od razu o dobrowolne poddanie się karze bez znajomości akt. Skutki w postaci długości zakazu i przepadku pojazdu są odczuwalne latami.
• Sprawdzić dokumentację urządzenia i protokoły.
• Rozważyć wniosek o warunkowe umorzenie postępowania — możliwe przy spełnieniu przesłanek z art. 66 k.k. i zwykle najkorzystniejsze rozstrzygnięcie, bo pozwala uniknąć skazania. Przy warunkowym umorzeniu sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat.
• Po części wykonanego zakazu — sprawdzić możliwość blokady alkoholowej: sąd może zmienić sposób wykonywania zakazu na prowadzenie wyłącznie pojazdów wyposażonych w blokadę, jeżeli zakaz wykonywano przez co najmniej połowę orzeczonego okresu (a przy zakazie dożywotnim — przez co najmniej 10 lat).

Konsekwencje poza sprawą karną

Ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie poszkodowanym z OC, ale ma wobec nietrzeźwego sprawcy roszczenie zwrotne — regres. To zwykle najpoważniejszy finansowo skutek całej sprawy. Dochodzą do tego konsekwencje pracownicze, jeśli prowadzenie pojazdu było elementem obowiązków.

Ten tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wynik badania blisko progu, przebieg kontroli i Twoja dotychczasowa karalność mogą całkowicie zmienić strategię. Skontaktuj się z adwokatem lub radcą prawnym przed pierwszym przesłuchaniem.