Odziedziczyłem długi — co można zrobić i ile jest czasu

Po śmierci bliskiej osoby zwykle nikt nie myśli o terminach. Tymczasem w prawie spadkowym jeden z nich decyduje o tym, czy odpowiadasz za cudze długi.

Trzy możliwości

Spadkobierca może:

1. przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności (przyjęcie proste) — odpowiada wtedy za długi spadkowe bez ograniczenia,
2. przyjąć spadek z ograniczeniem odpowiedzialności (z dobrodziejstwem inwentarza) — odpowiada za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku,
3. odrzucić spadek — traktowany jest wtedy tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

Termin: sześć miesięcy

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego). Nie od śmierci — od dowiedzenia się o powołaniu, co przy dalszych krewnych bywa datą znacznie późniejszą.

Brak oświadczenia w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To istotna zmiana wprowadzona w 2015 roku: wcześniej milczenie oznaczało przyjęcie proste, czyli pełną odpowiedzialność. Dlatego przy sprawach starszych trzeba sprawdzać stan prawny na moment otwarcia spadku.

Oświadczenie składa się przed notariuszem albo przed sądem.

Co daje dobrodziejstwo inwentarza

Odpowiadasz za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Jeżeli długi przewyższają aktywa, nie płacisz z własnego majątku ponad tę granicę.

Uwaga na wyjątek: ograniczenie odpowiedzialności upada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza przedmioty należące do spadku lub podstępnie ujął długi nieistniejące.

Wykaz inwentarza spadkobierca może złożyć samodzielnie — w sądzie albo u notariusza. Spis inwentarza sporządza komornik na wniosek, co kosztuje, ale bywa bezpieczniejsze przy niejasnym majątku.

Kiedy warto odrzucić spadek

Gdy jest jasne, że długi przewyższają majątek, a nie ma nic, co chcesz zachować. Trzeba jednak pamiętać o skutku łańcuchowym: odrzucenie spadku przez Ciebie oznacza, że dziedziczą kolejne osoby w Twoim miejscu — w praktyce najczęściej Twoje dzieci. Jeśli są małoletnie, złożenie za nie oświadczenia o odrzuceniu wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego, a to zajmuje czas, którego w sześciomiesięcznym terminie może nie być.

Dlatego przy odrzucaniu spadku planuje się cały łańcuch osób jednocześnie, a nie po kolei.

Co zrobić najpierw

• Ustal, co wchodzi do spadku. Można wystąpić o informacje do banków, sprawdzić księgi wieczyste, zapytać o zobowiązania w BIK.
• Zbierz korespondencję od wierzycieli i komorników.
• Sprawdź, czy nie ma testamentu — u notariuszy istnieje rejestr testamentów notarialnych.
• Zapisz datę, w której dowiedziałeś się o powołaniu. Od niej liczy się termin, więc trzeba umieć ją wykazać.

Wierzyciel przychodzi po latach

To częsty scenariusz: spadek dawno „załatwiony”, a po kilku latach pojawia się nakaz zapłaty. Sprawdź wtedy, czy przyjęcie nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza, czy roszczenie nie jest przedawnione i czy dłużnikiem jesteś w ogóle Ty. Nie ignoruj korespondencji z sądu — terminy na sprzeciw są krótkie i po ich upływie orzeczenie się uprawomocnia.

Ten tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wybór między przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza a odrzuceniem spadku zależy od składu majątku i sytuacji rodzinnej, a termin jest nieprzywracalny. Skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.