Zatrzymali bliską osobę — co robić w pierwszych godzinach

Telefon o zatrzymaniu bliskiej osoby zwykle zastaje ludzi w środku nocy i bez żadnego przygotowania. Poniżej to, co warto wiedzieć w pierwszych godzinach — zanim zacznie się właściwe postępowanie.

Zegar tyka od chwili zatrzymania

Zatrzymanie nie jest aresztem. To krótkotrwałe pozbawienie wolności, którego czas jest ściśle ograniczony. Zgodnie z art. 248 § 1 Kodeksu postępowania karnego zatrzymanego należy natychmiast zwolnić, jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie zostanie mu przekazane postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu. Jeśli prokurator kieruje wniosek o areszt, sąd musi zdążyć w tym terminie.

Liczy się chwila faktycznego zatrzymania, a nie moment doprowadzenia na komisariat czy sporządzenia protokołu. Warto od razu ustalić i zapisać tę godzinę.

Prawa zatrzymanego

Zatrzymany ma je od pierwszej minuty, niezależnie od tego, o co jest podejrzewany:

• Prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i do rozmowy z nim — wynika z art. 245 § 1 k.p.k. Nie trzeba czekać z tym do przesłuchania.
• Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania oraz do bycia wysłuchanym (art. 244 § 2 k.p.k.).
• Prawo do zażalenia na zatrzymanie do sądu (art. 246 k.p.k.) — sąd bada zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania. Zażalenie ma sens także wtedy, gdy zatrzymany zostanie już zwolniony, bo stwierdzenie bezzasadności otwiera drogę do odszkodowania.
• Prawo do odmowy składania wyjaśnień. Podejrzany nie ma obowiązku dowodzić swojej niewinności ani dostarczać dowodów przeciwko sobie. Milczenie nie jest okolicznością obciążającą.
• Prawo do powiadomienia osoby najbliższej o zatrzymaniu.

Co możesz zrobić z zewnątrz

1. Ustal, gdzie ta osoba jest. Konkretna jednostka Policji, nie „gdzieś w mieście”. Bez tego adwokat nie ma gdzie jechać.
2. Zapisz godzinę zatrzymania, jeśli udało się ją ustalić — od niej liczy się 48 godzin.
3. Znajdź obrońcę i zadzwoń natychmiast. Nie czekaj do rana. Wielu adwokatów prowadzi dyżury w sprawach pilnych właśnie dlatego, że ten termin nie da się przesunąć.
4. Przygotuj informacje: imię i nazwisko, data urodzenia, jednostka, sygnatura sprawy jeśli jest znana, czy zatrzymany był już wcześniej karany, czy ma stałą pracę i miejsce zamieszkania. Te ostatnie dwie rzeczy mają realne znaczenie przy ocenie wniosku o areszt.
5. Nie prowadź własnego śledztwa i nie kontaktuj się ze świadkami. To najprostsza droga do zarzutu utrudniania postępowania — a przy okazji argument za aresztem.

Kto może ustanowić obrońcę

Obrońcę ustanawia sam podejrzany. Jeśli jest pozbawiony wolności i nie może tego zrobić osobiście, obrońcę może tymczasowo ustanowić inna osoba — w praktyce najczęściej członek rodziny (art. 83 § 1 k.p.k.). Takie ustanowienie działa do czasu, gdy podejrzany sam się w tej sprawie wypowie, więc jest realnym rozwiązaniem w pierwszych godzinach.

Osoba, której nie stać na obrońcę, może wnosić o obrońcę z urzędu.

Posiedzenie aresztowe

Jeżeli prokurator złoży wniosek o tymczasowe aresztowanie, sąd wyznacza posiedzenie. Obrońca ma prawo w nim uczestniczyć i to zwykle jedyny moment, gdy da się przedstawić argumenty przeciw aresztowi, zanim ten zostanie zastosowany. Areszt jest środkiem ostatecznym — sąd powinien rozważyć środki łagodniejsze: poręczenie majątkowe, dozór Policji, zakaz opuszczania kraju. To, czy takie argumenty zostaną w ogóle podniesione, zależy od tego, czy obrońca zdąży.

Praktycznie: czego nie robić

Nie podpisywać dokumentów, których się nie rozumie. Nie składać wyjaśnień „żeby szybciej wyjść” — to rzadko działa, a treść wyjaśnień zostaje w aktach na cały proces. Nie zakładać, że sprawa wyjaśni się sama.

Ten tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każde zatrzymanie ma inny stan faktyczny, a od jego szczegółów zależy strategia obrony. Jeśli sprawa dotyczy Ciebie lub bliskiej osoby, skontaktuj się z adwokatem lub radcą prawnym — w tej sytuacji liczą się godziny.